In mei 2003 begonnen de restauratiewerken van de Sint-Martinuskerk. Het monument in Brabantse gotiek wordt volledig opgeknapt. Dat gebeurt in 10 fasen waarvan fase 1 is voltooid want de klokkentoren, viering en het inkomportaal aan de westkant (hoofdingang) zijn al gerestaureerd. In de tweede fase die nu in uitvoering is, komt de zuidwestkant van het gebouw aan de beurt. Het totaalbedrag voor de renovatiewerken is geraamd op een kleine zes miljoen euro. Het einde van de werken is voorzien in 2015. Gedurende de ganse tijd van de werken blijven de erediensten evenwel mogelijk.
De Sint-Martinuskerk is het prototype van de Brabantse gotiek in Oost-Vlaanderen. Als stadseigendom èn pronkstuk van het Aalsters stadscentrum, was het dringend aan een opknapbeurt toe. Daarom engageerden de stad, de kerkfabriek, het provinciebestuur Oost-Vlaanderen en de Vlaamse gemeenschap zich om samen in het nodige budget te voorzien voor de totale restauratie van dit kolossale gebouw.
Zachte restauratie
Er wordt geen ‘harde’ restauratie toegepast, waarbij alle gebreken en lacunes volledig worden weggewerkt, maar een ‘zachte’ restauratie, waarbij steeds afgewogen wordt wat nog aanvaardbaar is. Bestaande natuursteenelementen zullen zoveel mogelijk behouden blijven want er wordt slechts in uiterste nood overgegaan tot vervanging. Er wordt gebruik gemaakt van hedendaagse methodes en technieken, maar het is niet de bedoeling een ‘nieuwe’ oude kerk af te leveren. Een belangrijk aspect van de restauratie is dat de toegang voor onderhoud en nazicht verbeterd wordt.
De werken zijn opgedeeld in 10 fasen en beschreven in een meerjarenplan. Fase 1 werd eind 2004 voltooid. Momenteel is fase 2 aan de gang. Als alles volgens plan verloopt, zal het ganse karwei afgewerkt zijn in 2015. Pas na afwerking van fase 3 echter zal van in het centrum te zien zijn dat ’’de oude kerk’’ gerestaureerd wordt. In die fase komt immers het gedeelte aan de beurt dat gezien wordt vanaf De Grote Markt, vanuit de Kerkstraat, tussen Sluierstraat en Rozemarijnstraat.
KADER
De 10 fasen van de restauratie
Fase 1
werken beëindigd in september 2004
Het inkomportaal (westkant) is gerestaureerd: de zandsteen en de blauwe hardsteen werd gereinigd en het voegwerk werd uitgekapt en hervoegd. Beschadigde natuurstenen onderdelen werden vernieuwd. De houten toegangspoort is hersteld en geschilderd. Het hekwerk werd uitgebreid, de klokkentoren en de viering zijn hersteld, evenals het hoofddak (schip, koor en kruisbogen), de balustrades, de gevels en de daken aan de kant Rozemarijnstraat (noordkant) en kant Pontstraat (zuidkant).
Te vermelden is dat voor al deze werken toepassing is gemaakt van de nieuwe hedendaagse technieken op gebied van kunststeen.
Totale kostpijs: 972 073,- EUR
Fase 2
Werken beëindigd in juni 2007.
restauratie van de zuidwesthoek (kant Pontstraat): daken en goten, gevels, afsluiting en gevels kruisbeuk zuid met glas in lood.
Totale kostprijs: 564.642,- EUR
Fase 3
Aanvang op 1 juli 2007, vermoedelijke einddatum: februari 2009
restauratie van de noordwesthoek (kant Rozemarijnstraat): daken en goten, gevels, afsluiting en gevels kruisbeuk zuid met glas in lood.
Kostprijs: 577 821,- EUR
Fase 4
Aanvang vermoedelijk voorjaar 2009
Gevelwerken: gevels koor (NO en W), gevels kruisbeuken (O).
Raming: ± 620 000,- EUR
Fase 5
Dakwerken en goten: sacristie/koorgangen-kapellen.
Raming: ± 620 000,- EUR
Fase 6
Gevelwerken: alle overige gevelwerken, sacristie koorkapellen e.d.
Raming: ± 620 000,- EUR
Fase 7
Tuinaanleg: groen sanering bestaande en nieuwe aanleg, omheining.
Raming: ± 250 000,- EUR
Fase 8
Interieur technieken: elekriciteit, verwarming, sanitair en beveiliging.
Raming: ± 620 000,- EUR
Fase 9
Interieur restauratie en verfraaiingswerken: schilderwerken, restauratie/herstellingswerken.
Raming: ± 620 000,- EUR
Fase 10
Restauratie- en conserveringswerken:altaar, predella, doek
Raming: ± 56 000,- EUR
Totaal van de raming: ± 5 827 984,- EUR
Een beetje woordenschat
Schip: hoofdruimte van een kerkgebouw/deel waar de kerkgangers plaatsnemen
Viering: vierkante ruimte in een kruiskerk waar het koor en het langschip elkaar kruisen
Koor: ruimte in een kerk waar zich het hoogaltaar bevindt/dikwijls verhoogde, soms door een hek afgesloten ruimte
Langschip: het lange pand van een georiënteerde kerk, ten westen van dwarsschip of koor Sacristie: ruimte waarin alles voor de altaardienst wordt bewaard/waar dienstdoende priesters zich omkleden |
Wie betaalt wat?
De stad neemt jaarlijks 10 % van de geraamde restauratiekosten op in haar begroting. Zij neemt het bouwheerschap op voor de haar toegewezen fasen en stelt personeel ter beschikking voor de dagelijkse opvolging van de werf en de administratie.
De kerkfabriek is beheerder en blijft de zorg opnemen voor de erediensten. Zij voorziet in haar begroting jaarlijks een aandeel van 10 % van de geraamde kosten.
De afdeling Monumenten en Landschappen van de Vlaamse Gemeenschap draagt 60 % van de kosten en neemt jaarlijks in haar begroting een restauratiepremie op van ongeveer 500 000,- EUR. Deze afdeling heeft de Sint-Martinuskerk als studieobject en test hierop vernieuwende technieken en procedures uit. Dat behoort tot de kern van haar opdrachten. Deze sectie bereidt ook de deeldossiers voor en heeft de algemene leiding van de werken.
Het provinciebestuur Oost-Vlaanderen voorziet 20% in haar jaarlijkse begroting en verleent technische, administratieve en kunsthistorische logistieke steun.
Werfbestuur
De werken worden intensief gevolgd door een werfbestuur dat bestaat uit vertegenwoordigers van de vier betrokken partijen:
Afdeling monumenten en landschappen van de Vlaamse Gemeenschap: architect Walter Slock. Hij ontwierp de binnen- en buitenrestauratie van de Sint-Martinuskerk.
Kerkfabriek Sint-Martinus: Jean-Paul Bosteels
Provinciebestuur: Luc Robijns, kunsthistoricus
Stad Aalst: stadsarchitect Hilde Eylenbosch. Zij is de leidend ambtenaar bij de uitvoering der werken.
Stad Aalst: ingenieur Hans Goubert: veiligheidscoördinator.
Heb je vragen over het restauratieproject?
Dan kan je daarmee terecht bij stadsarchitect Hilde Eylenbosch, tel. 053 73 25 30.